Chuyện thời đại (2): Gen Z

 Gen Z (sinh 1997-2012)

Câu chuyện Gen Z mình quan tâm không hề xa xôi, vì hai đứa Gen Z ở nhà một đứa chuẩn bị vào đại học và một đứa chuẩn bị bước vào cấp ba rồi.

1- Bối cảnh:

 Sau một năm 2025 bận rộn, góp phần khơi mào những thay đổi trong chính phủ, làm xáo trộn đời sống chính trị, định hình lại cách chi tiêu và thiết lập các chuẩn mực mới về công việc lẫn giải trí trên toàn cầu, trong năm 2026 Gen Z sẽ tiếp tục là lực lượng thúc đẩy thay đổi mạnh mẽ.

 Nhiều báo cáo cho thấy thế hệ Z, với quy mô khoảng 30% dân số thế giới, đang tác động sâu sắc đến đổi mới sáng tạo, chính trị và hành vi tiêu dùng. Theo nhiều cách, Gen Z đang viết lại các quy tắc và tái định hình cách con người tương tác với thế giới, tạo ra những ảnh hưởng lan rộng từ giải trí, giáo dục đến thị trường lao động và việc làm.

 2- Định kiến và áp lực:

 Báo chí cho thấy không phải chỉ ở Việt Nam mà nước ngoài bà con cũng đóng khung một thế hệ Gen Z là “difficult to work with”. Nhưng đồng thời cũng có một số nghiên cứu cho thấy Gen Z, nhóm chiếm gần 37% lực lượng lao động, sẽ là thế hệ dẫn dắt sắp tới. Cũng có những nghiên cứu cho thấy Gen Z lại là thế hệ đối mặt với một thị trường việc làm khó khăn và chịu nhiều áp lực nhất, và bị “burned out” nhiều nhất.

 3- Tại sao chúng ta thực sự nên lo lắng về Gen Z?

 + Một thế hệ những kẻ được nuông chiều, ái kỷ và nói nhiều, luôn nghĩ mình là nhân vật chính ?

 Thế hệ này lớn lên với nhận thức rằng nhu cầu của họ là khác biệt và cần được ưu tiên hơn tất cả những thứ khác. Một phần nguyên nhân là cha mẹ ngày nay đầu tư nhiều nguồn lực hơn rất nhiều cho con cái. Gia đình ít con hơn, nên khi còn nhỏ, người trẻ nhận được sự quan tâm và nguồn lực từ cha mẹ nhiều hơn hẳn.

Không phải là thế hệ này sinh ra đã ái kỷ hơn, mà là họ được nuôi dạy trong những gia đình nơi nhu cầu của con cái thường được đặt lên trên nhu cầu của gia đình nói chung. Điều đó làm thay đổi cả chức năng của đời sống gia đình lẫn cách mỗi cá nhân nhìn nhận vị trí của mình trong gia đình ấy. 

+ Gen Z và mạng xã hội: từ người tham gia thụ động đến “chữa lành"

Gen Z đang “giảm nhiệt” cuộc sống của mình - nói không với những gì không cần thiết và tránh xa “drama”, những thứ xô bồ, kịch tính.

Sau nhiều năm sống trong các cuộc khủng hoảng chồng chéo, Gen Z thu hẹp đời sống, để không bị quá tải, kết nối nhiều hơn cần thiết. Điều này đồng nghĩa với có ít kế hoạch hơn, giao lưu với các nhóm quan hệ nhỏ hơn và dành nhiều thời gian ở một mình hơn.

Những buổi tối ồn ào trở thành cuộc cà phê với một người bạn. Chế độ “Do Not Disturb” (Đừng làm phiền) luôn bật. Cuối tuần chuyển từ lịch trình dày đặc sang một tối ra ngoài và một ngày “bed rotting” - nằm ườn trên giường để “chữa lành”.

+ Gen Z và AI

Với Gen Z tại các nước đang phát triển, AI là phước lành, giúp họ tiếp cận kỹ năng mới và định hướng những con đường từng cảm thấy ngoài tầm với.

Ở các nền kinh tế giàu hơn thì ngược lại: Gen Z ngày càng nhìn AI như một mối đe dọa đối với thu nhập và khả năng tư duy phản biện của chính họ. Khi cơ hội khan hiếm, AI được đón nhận. Khi vị thế xã hội trở nên mong manh, AI làm gia tăng lo âu.

+ Gen Z: ‘thế hệ bất hạnh’ và ‘bông tuyết mong manh’

Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí PLOS hồi tháng 8-2025, người trẻ, đặc biệt là Gen Z, đang báo cáo mức độ bất hạnh cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi.

+ Gen Z “chê” ngành sản xuất công nghiệp? >< Gen Z: Bỏ sách giáo khoa, dùng cờ lê

3- Vậy rút cuộc Gen Z là gì?

Sau khi bạn đọc hết tất cả những thứ đó, bạn sẽ thấy có rất nhiều mâu thuẫn. Gen Z vừa khó làm việc chung, vừa ái kỷ, lại vừa là nhóm chịu khó áp dụng công nghệ, thế hệ dẫn dắt thị trường lao động trong thời gian tới. Họ vừa chê làm công việc trong công xưởng nhưng lại cũng không muốn đi học đại học, sẵn sàng chọn học nghề.

Vậy rốt cuộc họ là gì?

Thật ra, nó chẳng qua là vì thế hệ này rất đa dạng, và khoảng cách giữa nhóm chiến thắng và nhóm bị bỏ lại phía sau đang rất rộng. Điều này mình quan sát được sau khi tiếp xúc với nhiều nhóm Gen Z trong chỉ một tuần qua.

Sau 10 năm nữa, nó sẽ tạo ra những khoảng cách lớn về thu nhập, tích lũy tài sản và khoảng cách giàu nghèo của cùng một thế hệ Gen Z.

                                                                                                           (Bài tổng hợp của Hồ Quốc Tuấn)